“Öğrenmeyi nasıl öğrenirim?” – Bu girişte nasıl daha iyi ve daha bütüncül öğrenebileceğinizi öğreneceksiniz.
Doğru öğrenmek de öğrenilmesi gereken bir şeydir. Bu yüzden aşağıda, deneyimlerime göre dil öğrenenlerin çoğu için uygulamada kendini kanıtlamış bazı öneriler bulacaksınız. Elbette her dil öğrencisi farklıdır; herkesin hedefleri farklıdır ve herkesin elindeki zaman ve para da farklıdır. Bu nedenle dil öğrenmeyle ilgili bu ipuçlarının hepsi her öğrenciye aynı ölçüde uygun değildir.
I. Genel ipuçları
- Genel olarak, her şeyi tek seferde, yorucu ve tek bir dev çalışma oturumunda öğrenmek yerine konuyu birkaç küçük “porsiyona” bölmeniz daha iyidir.
- Mümkünse öğrenirken bütün duyularınızı kullanın: Yeni kelimeleri ve örnek cümleleri dinleyin (yüksek sesle okumak, CD/MP3/video/podcast/yayın dinlemek, anadili o dil olan birine okutmak), okuyun, yazın (bir kelime defterine, kelime kartlarına, bir Excel/Calc tablosuna ya da bir alıştırma defterine) ve onları “hissedin” (jestler, mimikler, rol oyunları, ayna karşısında konuşmak, yabancı dildeki şarkılarla birlikte dans etmek ve şarkı söylemek).
- Görünüşte “boşa giden” ya da en azından aslında dil öğrenmek için düşünülmemiş zamanı öylece anlamsızca geçirmeyin; yanınızda her zaman bir MP3 çalar/akıllı telefon (örneğin ders kitaplarınızdaki ders metinleriyle), bir kelime defteri (ya da kelime kartları) veya yabancı dilde bir kitap bulunsun. Böylece örneğin tren yolculuklarını ve resmî dairelerde ya da doktorda geçen bekleme sürelerini yabancı dil öğrenmek için anlamlı bir şekilde değerlendirebilirsiniz. Can sıkıcı tren rötarları bile bu zamanı iyi değerlendirmiş olmanın verdiği düşünceyle daha kolay katlanılır hâle gelecektir.
- Dil bilginizi düzenli olarak, mümkünse anadili o dil olanlarla kullanın. Yeni edindiğiniz, geliştirmeniz gereken ya da tazelemek istediğiniz dil bilginizi aktif ya da en azından pasif olarak ders dışında uygulamak için her fırsatı değerlendirin. Pasif olarak örneğin hedef dildeki televizyon programları, internet videoları ya da dergi ve gazete okuyarak; aktif olarak ise o ülkede ya da üniversitelerde, iş yerinde, uluslararası etkinliklerde veya yabancıların işlettiği ya da yabancılara yönelik restoran, kulüp ve diskoteklerde anadili o dil olanlarla sohbet ederek. Anadili o dil olanlarla konuşma imkânınız yoksa, sizin öğrendiğiniz dili öğrenen başka yabancı dil öğrencileriyle düzenli olarak buluşun ve bu dili birlikte kullanın – hatalı da olsa.
II. Kelime bilgisi de dil bilgisi de önemlidir – ama hangisi “daha önemli” ...?
Hiç şüphesiz: Bir yabancı dili çok iyi bilmek, o dilde edebiyat okumak, karmaşık filmleri anlamak, “üst düzey” yabancı dilde bir ortamda çalışmak ya da hatta öğrendiğiniz dilde bir üniversitede okumak istiyorsanız, hem çok iyi bir kelime bilgisine hem de çok sağlam bir dil bilgisine sahip olmanız gerekir.
Elbette kelime bilgisi ve dil bilgisi genellikle birbiriyle bağlantılıdır ve iyi kelime öğrenen biri ideal olarak her zaman (biraz) dil bilgisini de beraberinde öğrenir; örneğin Almanca, Arapça ya da İspanyolca bir isimle birlikte her zaman doğru artikeli ve ilgili çoğul biçimini de öğrenir. En iyisi kelimeleri bağlam içinde de öğrenmektir (örneğin “die Schule besuchen” – okula gitmek; “am Kurs teilnehmen” – kursa katılmak; “von jemandem geliebt werden” – biri tarafından sevilmek vb.), ayrıca pek çok önemli tam cümleyi ve kalıp ifadeyi de (“Ich heiße ...” – Benim adım ...; “Wie ist Ihr Name?” – Adınız nedir?; “Wie geht es Ihnen?” – Nasılsınız?; “Ich bin von Beruf ...” – Mesleğim ... vb.). Böylece bunu doğru yaparsanız, kelime dağarcığınızı genişletirken aynı zamanda biraz dil bilgisini de “beraberinde öğrenirsiniz”.
Peki iki alandan (kelime ya da dil bilgisi) birinde daha fazla zorlanıyorsanız ya da öğrenme hedefinize özellikle hızlı ulaşmanız gerekiyor veya istiyorsanız ve kelime öğrenimine ya da dil bilgisi öğrenimine öncelik vermeniz gerekiyor veya istiyorsanız – o zaman hangisine öncelik vermelisiniz?
Yabancı dil öğreniminde kelime bilgisi ile dil bilgisinin önemi üzerine yapılan tartışmada, giderek artan sayıda araştırma geniş ve sağlam bir kelime dağarcığının iletişim için çoğu zaman kusursuz bir dil bilgisinden daha belirleyici olduğuna işaret ediyor. Bunun nedeni, geniş bir kelime dağarcığının, dil bilgisi tam doğru olmasa bile öğrencilerin anlamları kavramasını ve aktarmasını sağlamasıdır. Bunu destekleyen rakamlar araştırmaya ve dil becerisine göre değişiyor, ama geniş bir kelime dağarcığının ne kadar önemli olduğunu gösteren bazı somut veriler var.
Örneğin araştırmalar, dil hâkimiyetinin %50 ila %70’inin kelime bilgisine bağlı olduğunu, dil bilgisinin ise daha az belirleyici bir rol oynadığını gösteriyor. Bu dağılım sık sık kaba bir kural olarak %60 kelime bilgisi – %40 dil bilgisi şeklinde ifade ediliyor.
Transparent Blogs: blogs.transparent.com/language-news/2013/11/25/5-reasons-why-language-learners-should-acquire-more-vocabulary/
Text Inspector: textinspector.com/vocabulary-in-language-learning/
Kelime bilgisi, diğer tüm dil becerilerinin üzerine kurulduğu temeldir. Yeterli kelime bilgisi olmadan, dil bilgisine kusursuz hâkim olsanız bile ne konuşabilir ne de anlayabilirsiniz. Tersine, geniş bir kelime dağarcığı ve basit dil bilgisi yapılarıyla çoğu zaman çok daha iyi iletişim kurulabilir.
Dil yetkinliğinin özü olarak kelime bilgisi
Araştırmalar ayrıca kelime öğrenmenin dil yetkinliğinde çoğu zaman daha hızlı ilerlemeye yol açtığını gösteriyor. Hem kelime dağarcığının genişliğinin (bilinen kelimelerin sayısı) hem de derinliğinin (farklı anlamlar ve bağlam içindeki kullanım hakkındaki bilgi) dili anlamak ve üretmek için belirleyici olduğunu vurguluyorlar. Dil bilgisi kusursuz olmasa bile öğrenciler iyi bir kelime bilgisi sayesinde görece başarılı bir şekilde iletişim kurabilir; yeterli ya da iyi bir kelime bilgisi olmadan yalnızca dil bilgisine odaklanıldığında bu daha zordur.
Frontiers: frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2023.1210640/full
SpringerOpen: sfleducation.springeropen.com/articles/10.1186/s40862-018-0062-2
Dil ediniminde verimlilik
Yabancı dil öğrenimi üzerine yapılan bir meta-analiz de okuma ya da görsel-işitsel medya gibi çeşitli yöntemlerle kelime öğrenmenin salt dil bilgisi alıştırmalarından çoğu zaman daha etkili olduğunu gösteriyor. Örneğin kelimeleri düzenli olarak tekrar etmek ve işlemek daha kalıcı bir öğrenme etkisi yaratırken, yeterli kelime bilgisi olmadan dil bilgisi kurallarını “ezberci” bir şekilde öğrenmek her zaman pratik ilerlemeye yol açmıyor.
SpringerOpen: sfleducation.springeropen.com/articles/10.1186/s40862-018-0062-2
Pratikte kullanım
Gerçek iletişimde, çok kelime bilen ama dil bilgisi açısından (daha) hatalı konuşan kişilerin anlaşılma şansı, dil bilgisi açısından doğru ama sınırlı bir kelime dağarcığıyla konuşanlara göre genellikle daha yüksektir. Bu yüzden önce kelime bilgisine odaklanmak ve dil bilgisini adım adım geliştirmek sık sık tavsiye edilir.
Springer: link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-319-58542-0_42-1
Özetle, pek çok araştırma verimli kelime öğreniminin yabancı dildeki iletişim becerisi üzerinde, dil bilgisine katı ya da öncelikli bir odaklanmadan çoğu zaman daha büyük bir etkisi olduğunu gösteriyor. Bu da kelime bilgisini öğrenciler için özellikle önemli kılıyor, çünkü hedef dilde anlamanın ve kendini ifade etmenin temelini oluşturuyor.
Daha da kısası: Kelime bilgisi ve dil bilgisi gerçi çok önemlidir, ama dil ediniminde, özellikle öğrenmenin ilk aşamalarında, önce sağlam bir kelime dağarcığına daha fazla odaklanmak daha mantıklıdır.
III. Kelime öğrenmek
Verimli kelime öğrenmek, yabancı dili başarıyla edinmede belirleyici bir etkendir. Bunun için öğrenme tipine göre farklı ölçüde işe yarayan çeşitli yöntemler vardır. Burada yaygın altı yaklaşımı tanıtıyor ve kelimeleri yalnızca tek tek değil bağlam içinde de nasıl öğrenebileceğinize dair ipuçlarının yanı sıra öğrenme sürecini uzun vadede destekleyen tekrar tekniklerini de sunuyorum.
1. Kelime defteriyle kelime öğrenmek
Kelime defteri geleneksel ama yine de çok etkili bir yöntemdir. Klasik bir kelime defteri iki sütundan oluşur: Solda yabancı dildeki kelimeler, sağda ana dildeki karşılıkları yazılır.
Bu yöntemin avantajları
- Elle yazarak öğrenmek: Elle yazmak, kelimeleri çoğu zaman belleğe daha iyi yerleştirir.
- Görünür bir yapı: Net sütunlar genel görünümü korumayı kolaylaştırır.
- Kişiselleştirme: Örnek cümleler ya da telaffuzla ilgili notlar gibi ek notlar alabilirsiniz.
Kelime defteriyle öğrenmek için ipuçları
- Kelimeleri bağlam içinde not edin: Kelimenin nasıl kullanıldığını anlamak için yalnızca kelimeyi değil, kısa cümleleri ya da kalıp ifadeleri de yazın. Örneğin: laufen – koşmak: Er läuft jeden Morgen. – O her sabah koşuyor.
- Düzenli tekrar: Defteri öğrenme bölümlerine ayırın ve yeni kelimeler öğrenmeden önce eski kayıtları tekrar edin.
- Miktarı yönetmek: Kendinize günlük bir hedef koyun, örneğin 10 yeni kelime, ve bunları belirli bir süre sonra (örneğin bir gün, bir hafta, bir ay sonra) tekrar edin.
2. Kelime kartlarıyla kelime öğrenmek
Kelime kartları esnek ve kendini kanıtlamış bir araçtır. Kartın ön yüzüne yabancı dildeki kelime, arka yüzüne ana dildeki karşılığı yazılır.
Bu yöntemin avantajları
- Taşınabilirlik: Kartları kolayca yanınızda taşıyabilir ve arada bir tekrar tekrar kendinizi sınayabilirsiniz.
- Aralıklı tekrar: Kart sistemiyle tekrarlar arasındaki süreleri en uygun şekilde ayarlayabilirsiniz. “Leitner yöntemi” gibi sık kullanılan yöntemler kartları bilgi düzeyine göre farklı bölmelere yerleştirir; böylece kartlar belirli aralıklarla tekrar edilir.
- Aktif hatırlama: Kartları çevirmek sizi cevabı aktif olarak aramaya zorlar; bu da hatırlamayı güçlendirir.
Kelime kartlarıyla öğrenmek için ipuçları
- Konulara göre setler oluşturun: Kartları anlam bağlamı içinde öğrenmek için konulara göre gruplayın, örneğin “yemek”, “seyahat”, “iş”.
- Örnek cümleler kullanın: Arka yüze yalnızca karşılığı değil, bir örnek cümleyi de yazın. Böylece kelimenin cümle içindeki kullanımını öğrenirsiniz. Örneğin: kaufen – satın almak: Ich muss Lebensmittel kaufen. – Yiyecek almam lazım.
- Hedefli tekrar: Kart sistemini, zor kartlar daha sık, kolay kartlar ise daha uzun aralıklarla tekrar edilecek şekilde kullanın.
3. Öğrenme uygulamalarıyla kelime öğrenmek (örneğin Anki)
Anki gibi dijital öğrenme uygulamaları, bilimsel olarak kanıtlanmış “aralıklı tekrar” (spaced repetition) ilkesine dayanır. Uygulama, kelimeyi ne kadar iyi bildiğinize bağlı olarak kelimeleri giderek uzayan aralıklarla tekrar etmeye odaklanır.
Bu yöntemin avantajları
- Otomatik tekrar: Uygulama hangi kartın ne zaman tekrar edilmesi gerektiğini otomatik olarak hesaplar.
- Çeşitli öğrenme biçimleri: Yalnızca kelimeleri değil, resimleri, ses örneklerini ve hatta tam cümleleri de ekleyebilirsiniz.
- Birden fazla cihazda eşitleme: Öğrenme ilerlemenize her zaman ve her yerden erişebilirsiniz.
Dijital kelime öğrenimi için ipuçları
- Tam cümleler ekleyin: Yalnızca tek tek kelimeler değil, kalıp ifadeler ve tipik cümle yapıları da girin. Örneğin: jemanden anrufen – birini aramak: Ich rufe dich später an. – Seni sonra ararım.
- Düzenli kullanım: Uygulamayı düzenli olarak kullandığınızdan emin olun; aksi takdirde öğrenme ritminizi kaybedersiniz.
- Günlük hedefler koyun: Anki, günlük öğrenme hedefleri belirlemenize izin verir, örneğin günde 20 yeni kart. Bu, öğrenme sürecinde sürekliliği destekler.
4. Excel tablolarıyla kelime öğrenmek
Teknolojiye yatkın öğrenciler için bir Excel tablosu mükemmel bir çözüm olabilir. Kelimelerinizi ve karşılıklarını sistemli bir şekilde düzenleyebilir, listeyi istediğiniz zaman değiştirebilir ya da yolda kullanmak için PDF olarak dışa aktarabilirsiniz.
Bu yöntemin avantajları
- Kişiselleştirilebilirlik: Tabloyu ihtiyaçlarınıza göre düzenleyebilirsiniz, örneğin örnek cümleler ya da dil bilgisi notları için sütunlar ekleyerek.
- Dijital öğrenme: Excel tabloları akıllı telefon, tablet ya da dizüstü bilgisayarda eşitlenebilir ve her yerde kullanılabilir.
- Diğer araçlarla birleştirme: Tablolar Quizlet gibi uygulamalara öğrenme şablonu olarak da aktarılabilir.
Excel tablolarıyla öğrenmek için ipuçları
- Kategorilere ayırın: Kelimelerinizi konulara göre düzenleyin, örneğin “iş”, “boş zaman” ya da “seyahat”.
- Renkli işaretler: Özellikle zor bulduğunuz kelimeleri daha sık tekrar etmek için renkle vurgulayın.
- Bağlantılardan yararlanın: Telaffuza ya da daha ayrıntılı açıklamalara hızlıca ulaşmak için ses kayıtlarına veya çevrimiçi sözlüklere bağlantılar ekleyebilirsiniz.
5. Akıllı telefonla sesli kelime çalışması
Şöyle yapılır: Cep telefonunuzu, bir ses kayıt cihazını ya da mikrofonlu bilgisayarınızı alın ve kelimeleri şu şekilde kaydedin:
- Önce yabancı dildeki kelimeyi söyleyin (örneğin Almanca öğreniyorsanız Almanca kelimeyi).
- Ardından kısa bir ara verin; böylece kaydı daha sonra dinlerken karşılığını düşünmek için zamanınız olur.
- Sonra kelimenin ana dilinizdeki karşılığını kaydedin. Öğrenmek istediğiniz bütün kelimeler için böyle yapın.
- Sonunda kaydı kaydetmeyi unutmayın!
- Artık başlayabilirsiniz: Kaydı oynatın, yabancı kelimeyi dinleyin ve aradaki boşluğu karşılığını düşünmek için kullanın.
Avantajı: Kulaklıkla yolda da her zaman ve her yerde öğrenebilirsiniz.
6. Yapışkan not yöntemi
Malzemeler: yapışkan notlar (Post-it), kalem
Nasıl işler: Öğrenmek istediğiniz her yabancı kelimeyi ana dilinizdeki karşılığıyla birlikte bir yapışkan nota yazın. Evinizde notu yapıştırmak için uygun bir yer bulun. Örneğin “ayna” kelimesini Almanca öğrenmek istiyorsanız, nota “der Spiegel” ve “ayna” yazın ve bir aynaya yapıştırın. Aynayı her gördüğünüzde kelimeyi de göreceksiniz. Bu şekilde yalnızca yazılışını öğrenmekle kalmaz, kelimeyi yüksek sesle söyleyerek telaffuzunu da çalışabilirsiniz. Kelimeleri daha iyi akılda tutmak için bu yöntemi masa, sandalye, televizyon, kapı ya da pencere gibi başka eşyalarda da uygulayabilirsiniz.
Verimli kelime öğrenmek için genel ipuçları
- Bağlam içinde öğrenmek: Tek tek kelimeleri öğrenmek önemlidir, ama onları cümlelerde, kalıp ifadelerde ve deyimlerde kullanmak daha da etkilidir. Böylece yalnızca anlamını değil, sohbette doğru kullanımını da anlarsınız. Örneğin: das Eis brechen – buzları eritmek: Auf der Party habe ich einen Witz erzählt, um das Eis zu brechen. – Partide buzları eritmek için bir fıkra anlattım.
- Örneğin yabancı dil olarak Almanca öğreniyorsanız, her yeni isimle birlikte mutlaka onun dil bilgisel cinsiyetini (artikelini) de öğrenin. Yani örneğin: “der Mann” (adam), “die Frau” (kadın), “das Kind” (çocuk).
- Anahtar tekrardır: Küçük birimler hâlinde öğrenin ve bunları düzenli olarak tekrar edin. En etkili yol, yenilerini öğrenmeden önce “eski” kelimeleri tekrar etmektir. Bu, uzun süreli belleği güçlendirir.
- Molalar ve çeşitlilik: Öğrendiklerinizi pekiştirmek için çalışma oturumları arasında bilinçli molalar planlayın. Öğrenme sürecini daha çeşitli hâle getirmek için farklı yöntemler (kelime defteri, kartlar, uygulamalar) arasında geçiş yapın.
Sonuç
Verimli kelime öğrenmek düzenli alıştırma ve farklı yöntemlerin birleştirilmesini gerektirir. Kelime defteri, kelime kartları, dijital uygulamalar ya da Excel tabloları kullanmanız her şeyden önce kişisel bir tercih meselesidir. Önemli olan ise kelimeleri tek başına değil, bağlam içinde kullanmak ve sistemli bir şekilde tekrar etmektir. Böylece kelimeleri yalnızca kısa süreliğine akılda tutmakla kalmaz, onları uzun süreli belleğinize sağlamca yerleştirirsiniz.
